Werk

Quand Les Zoziaux

Context: Cultuur Schaarbeek, Brussel · Jaar: 2016 · Mijn rol: ontwerp en productie van de mussen, co-constructieworkshops, technische ondersteuning en ontwerpend onderzoek

Twee mannen monteren een groene paal met een mus erop, op een houten karretje in een binnenkoer.

De vraag

Na ZWERM en Sparrows of Hasselt wilde ik iets anders proberen. In die projecten had ik zelf de sociale activering op mij genomen, en dat was uitputtend: ik probeerde te veel met te weinig middelen, zonder ervaring in buurtwerk. De vraag hier was omgekeerd: wat gebeurt er als je de interventie in handen geeft van mensen die dat vak wel beheersen? Hoe eigenen ervaren socioculturele werkers zich zo’n installatie toe, en wat maken ze er dan van?

Wat ik maakte

Vijf fluitende mussen, waarvan er vier de straat in gingen, plus het online platform dat de fluitsignalen per netwerk bijhield met een scoregrafiek, een kaart en een activiteitenmonitor. Ten opzichte van eerdere versies verstevigde ik de mussen en breidde ik het platform uit.

Even belangrijk was hoe de mussen tot stand kwamen: in co-constructieworkshops bouwden bewoners uit de verschillende netwerken ze zelf mee op, met acetonlassen, solderen, boutverbindingen en lijmpistolen. Verder hield ik me bewust op de achtergrond. Cultuur Schaarbeek nam de regie: zij structureerden de buurtnetwerken met een netwerkcoördinator en vier campagnecoördinatoren, en zij zorgden voor de sociale activering.

Enkele weken voor de start werd Brussel getroffen door de aanslagen van maart 2016. De gemeenteraad en de politie vroegen om het project af te blazen. De organisatoren hielden voet bij stuk: juist nu was zoiets nodig.

Wat het opleverde

Het platform registreerde 194.000 fluitsignalen, gemiddeld 6.928 per dag.

Belangrijker dan het aantal is wat eromheen ontstond. Cultuur Schaarbeek voegde spelonderdelen toe die ik zelf nooit had bedacht: een wisselbeker die elke week naar het best presterende netwerk ging, gouden en bronzen vogeltrofeeën, wekelijkse campagnethema’s (ontmoeten, samenleven, feesten, elkaar helpen) en een certificaat voor de warmste buurt, uitgereikt aan het netwerk met de mooiste acties. Dat certificaat verschoof het spel van fluiten naar buurtopbouw. Als hoofdprijs: een buurtfeest.

En de bewoners bouwden er zelf op verder:

ze maakten de mussen persoonlijk met slingers, vogelhuisjes en versieringen
ze promootten het fluiten met affiches, stencils en tape-letters op schuttingen
scholen namen de mus op in de les: scores analyseren in de wiskundeles, fluitlessen in de muziekles
leerlingen leerden vectortekenen en lieten hun eigen vogelvormen lasersnijden in een FabLab
een ingenieur bouwde een mobiele mus op een karretje met batterij en wifi-router, om buurten te bereiken waar geen mus stond
en er kwam van alles bij dat niets met techniek te maken had: soep, pannenkoeken, Marokkaanse thee, een repair café, straatspelen, straatpoëzie, mostekeningen op gevels, wensballonnen, een minitheater, een dansnummer, een radio-uitzending

Voor mijn doctoraat is dit het sluitstuk. De interventie was niet langer de inhoud, maar de aanleiding: een aanleiding die stevig genoeg was om er een buurt aan op te hangen. Meer daarover op de onderzoekspagina.

Op een houten schutting staat met zwarte tape een pijl en de woorden FLUIT SIFFLEZ.

Iemand op een ladder brengt een vogeltekening in mos aan op een bakstenen gevel.

Een rij zelfgemaakte, felgekleurde vogelhuisjes op een lage tuinmuur.

Rode ballonnen hangen aan draden voor de ramen van een Brusselse gevel.

Vellen met getekende vogels, met magneten opgehangen op een zwarte wand.

Het certificaat van de warmste buurt, in oranje en turkoois, met twee mussen erop.